1. Mở đầu

Nghe -Nói - Đọc - Viết là bốn kỹ năng mà cả người dạy lẫn người học ngoại ngữ cần hÆ°á»›ng đến. Viết là kỹ năng cuối cùng trong chuá»—i hoạt Ä‘á»™ng dạy tiếng. Má»™t bài viết tốt chuyển tải được tin nhắn, thông tin trọn vẹn ý nghÄ©a đến người nhận. Nếu người nhận hiểu mẫu tin Ä‘ó thì người viết Ä‘ã thành công trong việc giao tiếp bằng văn bản. Tuy nhiên, khi học ngoại ngữ không phải học viên nào cÅ©ng thích học viết. Có lẽ là những lý do nhÆ° lúng túng về khả năng kết hợp từ, cụm từ, cách sá»­ dụng cấu trúc câu, hay e ngại chia sẽ ý kiến, suy nghÄ© về má»™t vấn đề nào Ä‘ó mà má»™t đề tài viết yêu cầu, hoặc học viên Ä‘ó ít có thói quen viết (bằng tiếng mẹ đẻ lẫn ngoại ngữ). Những rào cản này làm cho học viên dường nhÆ° càng trở nên thụ Ä‘á»™ng và mất tá»± tin khi thể hiện suy nghÄ© của mình bằng chữ viết. Vì thế, những học viên này không mấy quan tâm đến việc học viết cÅ©ng không hứng thú để đầu tÆ° thời gian và nổ lá»±c trong bài viết được giao.

Đối vá»›i má»™t đứa trẻ "nói" được thụ đắc má»™t cách tá»± nhiên nhÆ° là kết quả bản năng khám phá thế giá»›i, còn khả năng "viết" cần phải rèn luyện và học tập. Hoạt Ä‘á»™ng viết nhÆ° má»™t quá trình khép kín (bắt đầu, triển khai, và kết thúc). Má»™t vấn đề lá»›n được đặt ra: Tại sao phải học viết? Có quá nhiều Ä‘iều trong cuá»™c sống chúng ta không thể diá»…n đạt bằng lời nói trá»±c tiếp, chữ viết sẽ lÆ°u lời nói ấy bằng văn bản. Đối vá»›i học viên, việc làm bài thi, hay yêu cầu viết má»™t bài văn, hiển nhiên là họ phải tham gia vào quá trình viết. Tuy nhiên, viết là hoạt Ä‘á»™ng lời nói phức tạp không những Ä‘òi hỏi người học có sá»± phối hợp đồng thời các kỹ năng nghe-nói- đọc mà việc dạy nó cÅ©ng không Ä‘Æ¡n giản chút nào.

Để khắc phục những trở ngại này, giáo viên nên chọn những hoạt Ä‘á»™ng viết tÆ°Æ¡ng thích vá»›i trình Ä‘á»™ của học viên và cung cấp cho họ đủ lượng từ vá»±ng hay thông tin cần thiết giúp họ có thể hoàn thành bài viết thành công. Ngoài ra, giáo viên cần thói quen viết trong học viên để giúp họ thấy thoải mái, tá»± tin sẵn sàng tham gia vào hoạt Ä‘á»™ng viết má»™t cách nhiệt tình và sáng tạo.

Trong bài viết này, chúng tôi trình bày má»™t số thủ thuật chuẩn bị cho hoạt Ä‘á»™ng viết má»™t văn bản cho học viên nÆ°á»›c ngoài học tiếng Việt.

2. Khái niệm về hoạt Ä‘á»™ng viết

Khi bắt đầu dạy viết giáo viên thường nhận thấy là học viên khá lung túng không biết viết gì trÆ°á»›c đề tài yêu cầu. Vậy, trách nhiệm của giáo viên là tìm ra phÆ°Æ¡ng pháp hiệu quả để giúp học viên làm Ä‘iều này. Ba câu hỏi đặt ra cho hoạt Ä‘á»™ng viết: viết gì? Viết nhÆ° thế nào? Viết cho ai? Để trả lời cho từng câu hỏi này, trÆ°á»›c hết chúng ta thá»­ tìm hiểu định nghÄ©a về hoạt Ä‘á»™ng viết: "Viết là hoạt Ä‘á»™ng giao tiếp truyền tải ná»™i dung mang ý chủ Ä‘ích đến Ä‘á»™c giả". Vậy, có 3 đối tượng đề cập đến trong hoạt Ä‘á»™ng viết - ná»™i dung- ý chủ Ä‘ích -Ä‘á»™c giả". Má»—i đối tượng được giải thích nhÆ° sau:

- Ná»™i dung cho Ä‘oạn văn bản gồm ý chính và các chi tiết chính. Ná»™i dung (content) là những gì mà người viết muốn nói. Ý chính (main idea) là câu Ä‘Æ¡n tóm tắt những Ä‘iều quan trọng nhất mà tác giả muốn người đọc biết. Những Ä‘iều Ä‘ó khá quan trọng cho tác giả lẫn Ä‘á»™c giả. Còn các chi tiết khóa (key details) là những thông tin thiết thá»±c thêm vào bổ sung và giải thích làm rõ ý chính.

- Chủ Ä‘ích cho Ä‘oạn văn bản (purpose) gồm suy nghÄ© (think) và hành Ä‘á»™ng (do). "Chủ Ä‘ích" trả lời cho câu hỏi người viết phải viết Ä‘iều Ä‘ó nhÆ° thế nào? Phong cách viết, cách diá»…n đạt, cách dung từ. Người viết muốn người đọc có suy nghÄ© và làm việc gì Ä‘ó thiết thá»±c sau khi đọc.

- Độc giả (audience) gồm nhân vật (people) và các vấn đề (questions). Độc giả (có thể là những học viên và giáo viên) là đối tượng mà tác giả nhắm đến khi viết (viết cho ai?). Chúng ta thường viết về nhân vật là con người (má»™t người đặc biệt hay nhóm người). Những nhân vật này luôn có các vấn đề cần chúng ta trả lời. Vì vậy, nghÄ© đến Ä‘á»™c giả là chúng ta nghÄ© đến những nhân vật mà chúng ta Ä‘ang viết vá»›i các vấn đề liên quan đến.

Má»—i Ä‘oạn văn bản thường thay đổi theo ná»™i dung, mục Ä‘ích và Ä‘á»™c giả. Nếu người viết nghÄ© đến ba yếu tố này khi viết thì bài viết của họ đạt hiểu quả cao.

Má»™t ví dụ phân tích 3 yếu tố thể hiện trong văn bản: "Tôi và cha tôi lá»›n lên trong má»™t ngôi nhà nhỏ gần hồ Xanh. Cha con tôi cùng nhau làm đủ mọi việc nhÆ°ng Ä‘iều làm tôi nhá»› nhất là những lần chúng tôi cùng Ä‘i câu cá. Cha tôi Ä‘ã dạy tôi cách câu cá, hồi Ä‘ó tôi còn rất nhỏ 5 hay 6 tuổi, tôi nhá»› không rõ lắm. Đó là má»™t trong những việc làm tôi Æ°a thích khi tôi là má»™t đứa trẻ. Điều Ä‘ó cÅ©ng rất có ý nghÄ©a vá»›i tôi là được làm việc cùng cha tôi"

Thảo luận tìm ý chính:

- Điều quan trọng nhật mà người viết muốn người đọc biết là gì? Câu nào thể hiện ý chính Ä‘oạn văn?

- Đó có phải là Ä‘iều quan trọng đối vá»›i người viết hay Ä‘á»™c giả không?

Ý chính: "Thời gian hạnh phúc nhất trong đời tôi khi còn nhỏ"

Thảo luận vá»›i chi tiết khóa (key details)

- Độc giả cần hiểu gì từ ý chính?

- Chi tiết hữu ích nào bổ trợ cho ý chính?

Sau Ä‘ây là vài chi tiết mở rá»™ng bổ sung giải thích cho ý chính:

1. Vào thứ bảy và chủ nhật chúng tôi thường thức dậy sá»›m, cha con tôi đến hồ Xanh trong làng để câu cá. Chúng tôi mang theo cần câu, bánh quế và má»™t ít sôcola nóng. Ở hồ chỉ có hai cha con tôi, chúng tôi ngồi trên má»™t phiến Ä‘á, cắm cần câu, ăn bánh và chờ cá cắn câu.

2. Có má»™t lần, cha tôi rủ tôi Ä‘i câu ở hồ Xanh gần nhà. Tôi không muốn Ä‘i vì chÆ°a lần nào tôi câu được cá ở Ä‘ó. Cha tôi đọc báo và cho biết sang nay sẽ có lượng cá hồi lá»›n về hồ. NhÆ°ng ông không nói cho tôi biết. Cuối cùng tôi cÅ©ng đồng ý Ä‘i. ChÆ°a đầy 30 phút tôi Ä‘ã câu được 8 con. Thật tuyệt làm sao! Lúc Ä‘ó tôi thấy yêu cha vô cùng.

3. Cứ má»—i lần chúng tôi Ä‘i câu cá là lúc cha tôi vui vẻ nhất. Ông không có cái buồn phiền, lo lắng hay cáu giận. Tôi nghÄ© cha tôi muốn làm tôi vui.

Vậy hoạt Ä‘á»™ng viết là má»™t quy trình (mở đầu, ná»™i dung, kết thúc). Nó truyền đạt ná»™i dung mang chủ Ä‘ích của người viết đến Ä‘á»™c giả. Phong cách viết phụ thuá»™c vào sá»± cảm nhận sá»± kiện khách quan và năng lá»±c ngôn ngữ của người cầm bút, chẳng hạn nhÆ° cách dùng từ ngữ, cấu trúc câu, liên kết từ. Mức Ä‘á»™ thành công của má»™t bài viết phụ thuá»™c vào nhiều yếu tố khác nhau: khả năng tÆ° duy, khả năng diá»…n đạt, kiến thức nền, kinh nghiệm sống,…Giúp học viên nắm vững các thao tác chuẩn bị cho má»™t bài viết là trách nhiệm, kinh nghiệm của người dạy. 

                                                                                                                                                                                                    SƯU TẦM