Má»™t số thủ thuật cần thiết cho má»™t bài viết

1. Chọn đề tài

Tìm má»™t đề tài hay là má»™t trong những phần khó nhất đối vá»›i người học viết. Nếu người viết may mắn có má»™t đề tài hay hôm nay, còn mai ngày kia thì sao? Nếu nhÆ° giáo viên yêu cầu họ má»—i ngày phải viết má»™t bài? Vậy họ có mấy đề tài hay Ä‘ã chuẩn bị? Má»™t thá»­ thuật khá hiệu quả cho người học viết tìm đề tài là "sÆ¡ đồ đề tài chữ T" (topic T-chart). Mục Ä‘ích của sÆ¡ đồ này là các ý tưởng cùng chia vào 2 danh sách dá»±a trên sá»± đối lập. Đây là má»™t số gợi ý giúp người học tìm ra đề tài thú vị để viết.

2. Triển khai ý tưởng hay

Người viết phải liệt kê hàng loạt ý liên quan đến đề tài, và sắp xếp liên kết các ý lại vá»›i nhau trong từng Ä‘oạn. Để khai thác tốt má»™t đề tài, người viết phải có ý tưởng phong phú và cách triển khai chúng. Trả lời các câu hỏi sau Ä‘ây sẽ giúp người viết khám phá ná»™i dung đề tài để tìm ý tưởng.

(i). Bạn có cảm nhận Ä‘iều gì về đề tài bạn sắp viết không?

Cảm nhận đề tài thể hiện qua cách viết của bạn: (a) Bài viết cho thấy những cố gắng, năng lá»±c của bạn; (b) lập luận sắc bén, logic; (c) Bài viết có chiều sâu, cảm xúc (vui, buồn, phê phán, chỉ trích).

(ii). Bạn có nhiều kiến thúc nền về đề tài không?

Viết là hoạt Ä‘á»™ng 2 trong 1, hoạt Ä‘á»™ng đầu liên quan đến ý tưởng bạn chuẩn bị, hoạt Ä‘á»™ng thứ hai liên quan đến ý tưởng bạn sắp viết để truyền tải đến người đọc (thú vị hay khó hiểu). Kiến thúc nền giúp bạn dá»… dàng tìm ra bao nhiêu ý cần phải viết cho đề tài này.

(iii). Những chi tiết nào là quan trọng?

Chi tiết là linh hồn trong má»™t bài viết. Chi tiết giúp phân biệt văn của bạn hay văn của người khác. Không có chi tiết hay bài văn sẽ tẻ nhạt, chán ngán.

(iv). Người đọc hy vọng, quan tâm gì từ bài viết của bạn?

TrÆ°á»›c khi trả lời câu hỏi này bạn phải biết bạn viết cho ai? Trong lá»›p học, Ä‘á»™c giả là các học viên và giáo viên, bên ngoài đối tượng học giả rá»™ng hÆ¡n. Bạn luôn phải biết đối tượng Ä‘á»™c giả của mình là ai và tại sao họ quan tâm đến bài viết của bạn.

(iv). Ảnh hưởng bài viết đến Ä‘á»™c giả?

Độc giả tìm thấy gì từ bài viết, tÆ° tưởng, tình cảm, má»™t kinh nghiệm, bài học cần thiết cho mình?

Ngoài ra còn có 5 yếu tố liên quan đến việc xây dá»±ng những ý tưởng hay: cảm xúc (feelings), chi tiết (details), kiến thức (knowledge), sá»± quan tâm (interest) và việc Ä‘ánh giá (value).

(i) Vậy cảm xúc - cảm xúc Ä‘ó là gì? Người viết muốn truyền đạt những gì đến người đọc? Có chi tiết quan trọng nào mà người viết muốn nhấn mạnh để người đọc hiểu Ä‘úng cảm xúc của người viết không? (ii) Kiến thúc - Điều gì người viết muốn thể hiện trong bài viết? Phần nào là phần quan trọng mà người viết muốn thể hiện?

(iii) Chi tiết - Chi tiết nào là quan trọng trong đề tài viết? Tại sao chúng quan trọng? Làm thế nào để những chi tiết này giúp người đọc hiểu được ná»™i dung tin nhắn hay thông Ä‘iệp Ä‘ó?

(iv) Sá»± quan tâm - Ai là đối tượng người người viết nhắm đến? Tại sao họ quan tâm đến chủ đề của bạn? Độc giả cần hiểu gì và thích gì ở đề tài này?

(v) Cuối cùng là việc Ä‘ánh giá? Độc giả sẽ có thông tin phản hồi từ bài viết nhÆ° thế nào? Bài viết có ảnh hưởng gì đến Ä‘á»™c giả?...

Dá»±a trên 5 yếu tố trên, người viết suy nghÄ© tìm ra ý tưởng tÆ°Æ¡ng thích giải quyết cho từng vấn đề đặt ra, phân bổ các ý hợp lý cho từng Ä‘oạn văn bản. Cách này giúp người viết xây dá»±ng bố cục văn bản chặc chẽ mạch lạc.

3. Thủ thuật miêu tả

Trong hoạt Ä‘á»™ng viết mô tả sá»± kiện hiệu quả hÆ¡n chỉ phát biểu má»™t câu ngắn gọn.

Ví dụ viết về thời tiết, bạn có thể viết "Hôm nay thời tiết thật tệ/ rất xấu" nhÆ°ng để lời văn hay hÆ¡n nếu bạn dùng phép liên tưởng "Do ảnh hưởng áp thấp nhiệt Ä‘á»›i, hôm nay mÆ°a suốt ngày. Ngoài đường xe cô thÆ°a thá»›t, hàng quán ế ẩm, nhiều người lười ra đường. Gió lạnh nhÆ° cắt vào da thịt". Miêu tả giúp người đọc dá»… hình dung ra cảnh vật, bài viết sẽ sinh Ä‘á»™ng, phong phú hấp dẫn hÆ¡n, Ä‘a phong cách diá»…n đạt cùng vá»›i má»™t sá»± kiện. Đó là má»™t trong những thủ thuật hay mà người viết nên áp dụng.

Ví dụ: Giáo viên cho từ gợi ý về má»™t phong cảnh nào Ä‘ó, hay dùng má»™t bức tranh làm giáo cụ, học viên dung trí tưởng tượng của mình miêu tả phong cảnh ấy. DÄ© nhiên sẽ có những cảm nhận khác nhau từ má»—i học viên.

- Từ gợi ý: mặt nÆ°á»›c phẳng lặng và trong vắt/ sÆ°Æ¡ng mù bay quanh/ cá bÆ¡i/ mặt trời sắp nhô lên/ cá nhảy/ thuyền chúng tôi/ Ä‘àn vịt/ trời lạnh.

- Bài viết miêu tả:

"Mặt nÆ°á»›c hồ phẳng lặng và trong vắt nhÆ° gÆ°Æ¡ng, chúng tôi có thể nhìn rõ Ä‘àn cá

Ä‘ang bÆ¡i. Làn sÆ°Æ¡ng mỏng bay quanh khi thuyền chúng tôi lÆ°á»›t chậm rãi theo dòng nÆ°á»›c. Chốc chốc có vài con cá nhảy lên khỏi mặt nÆ°á»›c. Phía hốc Ä‘á xa xa, Ä‘àn vịt bÆ¡i thành hình chữ V trên mặt nÆ°á»›c hồ êm ả. Bây giờ thì trời hÆ¡i lạnh nhÆ°ng mặt trời sắp

mọc, tôi nghÄ© vài phút nữa không khí sẽ ấm lên"

4. Liên kết chuá»—i các sá»± kiện

Người viết phải biết kết nối các sá»± kiện riêng rẻ thành chuá»—i: kể chuyện, phim, hay

tường thuật những gì tác giả nhìn thấy. Việc vận dụng các cấu trúc câu Ä‘ã học, từ- ngữ liên kết rất được chú trọng trong má»™t Ä‘oạn văn bản. Má»™t Ä‘oạn văn bản thường có 3 yếu tố:

- Từ (ngữ) chuyển ý (transitions): dùng nối những sá»± kiện hay các Ä‘oạn văn bản vá»›i nhau. Liên kết từ dùng xâu kết chi tiết các sá»± kiện, giải thích mở rá»™ng ý chính, giúp mạch văn của bạn mềm mại trôi chảy uyển chuyển hÆ¡n.

- Hành Ä‘á»™ng (actions) là những sá»± kiện thá»±c tế Ä‘ã xảy ra, được liệt kê theo thứ tá»±. - Chi tiết (details) là thông tin bổ sung thêm vào từng hành Ä‘á»™ng.

- Từ chuyển ý, hành Ä‘á»™ng và chi tiết rất hữu ích khi viết văn bản khoa học, tường

thuật hay báo cáo.

5. Cách viết mở đề

Có nhiều cách viết để bắt đầu cho má»™t mở đề hay. Tùy theo tính chất của văn bản,

người viết dung cách mở đề hồi chỉ hay khứ chỉ thích hợp cho má»—i đề tài Ä‘ó. Mở đề

hay lôi cuốn sá»± tò mò thích thú của Ä‘á»™c giả. Sau Ä‘ây là vài kiểu mở đề phổ biến:

1. Mở đề vá»›i cách mô tả (phong cảnh, hiện tượng,…)

2. Mở đề vá»›i má»™t âm thanh (cười, khóc, hú, gầm, rú, thét,…) 3. Mở đề vá»›i sá»± kiện quá khứ (hồi tưởng, sá»± kiện, lịch sá»­,…)

4. Mở đề vá»›i từ, câu cảm thán (lời khen, chê, sá»± ngạc nhiên, ca thán,…)

5. Mở đề vá»›i má»™t suy nghÄ© 6. Mở đề vá»›i lời phàn nàn

7. Mở đề vá»›i sá»± ngạc nhiên

8. Mở đề vá»›i má»™t câu hỏi hay nhiều câu hỏi

9. Mở đề vá»›i cách diá»…n tả cảm xúc mạnh 10. Mở đề vá»›i má»™t Ä‘oạn há»™i thoại thú vị

11. Mở đề vá»›i má»™t giai thoại, câu nói của má»™t nhân vật nổi tiếng

6. Cách viết kết đề

Kết cấu má»™t văn bản thường có 3 phần: mở đề, than đề và kết đề. Sau Ä‘ây là những cách thông dụng thường áp dụng viết kết đề:

1. Kết đề vá»›i lời khuyên

2. Kết đề vá»›i tình cảm mạnh

3. Kết đề với những điều bạn muốn người đọc nhớ

4. Kết đề vá»›i những Ä‘iều bạn muốn người đọc làm

5. Kết đề với những suy nghĩ về tương lai

6. Kết đề vá»›i những bài học kinh nghiệm bản thân

7. Kết đề vá»›i những lời giá»›i thiệu, đề cập, gợi ý, tiến cá»­

8. Kết đề vá»›i ý chính và hàm ý

9. Kết đề vá»›i những ảnh hưởng đến tác giả hay người khác

10. Kết đề vá»›i má»™t câu hỏi

11. Kết đề với những hy vọng, mong muốn, ước mơ, lời hứa

12. Kết đề vá»›i sá»± bày tỏ lòng tôn kính, nghi thức

13. Kết đề vá»›i sá»± kết nối tiếp theo (hồi, chÆ°Æ¡ng trong tiểu thuyết) 

                                                                                                                                                SƯU TẦM