Dạy tiếng Việt cho ngÆ°Æ¡Ì€i nước ngoaÌ€i nhÆ° má»™t ngoại ngữ                      

... từ góc nhìn của phân tích tÆ°Æ¡ng phản và đặc trÆ°ng học ngôn ngữ

1. Việc dạy tiếng Việt cho ngÆ°Æ¡Ì€i nước ngoaÌ€i, nhÆ° bất kỳ má»™t ngoại ngữ nào, cÅ©ng đụng chạm tá»›i hàng loạt vấn đề lý luận và thá»±c tiá»…n giảng dạy má»™t ngôn ngữ cụ thể: dạy cái gì? Dạy nhÆ° thế nào? Dạy ai? Ai dạy? Khi nào thì dạy cái cần phải dạy? Dạy ở Ä‘âu, trong hoàn cảnh nào?...

Trong loạt các câu hỏi, xem ra không thể trả lời câu hỏi này mà lại tảng lờ việc giải Ä‘áp má»™t câu hỏi khác. Đây là chuá»—i mắt xích liên hoàn các vấn đề nhằm tìm kiếm má»™t phÆ°Æ¡ng pháp giảng dạy ngoại ngữ nói chung hữu hiệu nhất.

Lớp daÌ£y tiếng ViêÌ£t cho ngÆ°Æ¡Ì€i nước ngoaÌ€i

Trên thá»±c tế, không có má»™t phÆ°Æ¡ng pháp giảng dạy nào được cho là tối Æ°u đối vá»›i má»™t ngôn ngữ trong vai trò má»™t ngoại ngữ. Nói má»™t cách khác, chỉ có thể vận dụng má»™t phÆ°Æ¡ng pháp giảng dạy cụ thể, tÆ°Æ¡ng thích nhất trong những Ä‘iều kiện nhất định.

2. Về vấn đề này, chúng tôi chủ trÆ°Æ¡ng má»™t quan Ä‘iểm nhÆ° sau:

2.1 Việc dạy tiếng Việt cho ngÆ°Æ¡Ì€i nước ngoaÌ€i ở Ä‘ây, trÆ°á»›c hết là dạy cái gì? Không phải cái gì trong tiếng Việt cÅ©ng đều được Ä‘em ra giảng dạy trong quá trình cung cấp má»™t hệ thống mã ngôn ngữ xa lạ cho người nÆ°á»›c ngoài.

2.2 Vá»›i tÆ° cách má»™t hệ thống mã ngôn ngữ xa lạ, tiếng Việt được nhìn nhận ở hai khuôn hình sau Ä‘ây:

1. Đó là má»™t hệ thống - cấu trúc ngôn ngữ đặc thù;

2. Đó là má»™t hệ thống ký mã văn hoá đặc thù, chịu sá»± chi phối của các quy tắc giao tiếp văn hoá - liên cá nhân đặc thù.

3. Có hai lý thuyết ngôn ngữ làm chá»— dá»±a căn bản cho quan Ä‘iểm nói trên:

1. Lý thuyết phân tích tÆ°Æ¡ng phản (Contrastive Analysis)

2. Nghiên cứu đặc trÆ°ng học ngôn ngữ (Linguistic Charactorology)

3.1 Cả hai lý thuyết đều có chung má»™t tiếp cận Ä‘a ngữ luận (Multi-lingualism Approach):

3.1.1 Phân tích tÆ°Æ¡ng phản (CA) chủ trÆ°Æ¡ng, rằng người học ngoại ngữ thường có xu hÆ°á»›ng áp đặt những thói quen của tiếng mẹ đẻ (hay má»™t ngoại ngữ Ä‘ã thành thạo) (L1) của mình vào việc tiếp cận má»™t ngôn ngữ xa lạ má»›i (L2). Điều này gây ra những lá»—i sai (errors) khi sá»­ dụng ngoại ngữ. “Cha đẻ” của những lá»—i sai nhÆ° vậy là hiện tượng giao thoa ngôn ngữ (Linguistic Interferences). Để khắc phục hiện tượng giao thoa ngôn ngữ, người giảng dạy ngoại ngữ phải nắm được những Ä‘iểm giống và khác nhau (similarities and differences), những chá»— tÆ°Æ¡ng ứng và bất tÆ°Æ¡ng ứng (correspondences and non-correspondences) …giữa tiếng mẹ đẻ của người học ngoại ngữ (L1) và ngôn ngữ Ä‘ích (target language) (L2) trong toàn bá»™ quá trình giảng dạy (bao gồm cả việc soạn giáo trình và lên lá»›p thá»±c hiện giáo trình) (xem 1; 3; 4; 7).

Tuy nhiên, người ta Ä‘ã phát hiện: không phải mọi lá»—i sai ở người học ngoại ngữ đều do sá»± khác biệt (hay giống nhau) giữa L1 và L2 gây nên (xem 8). Do vậy, để khắc phục Ä‘iểm bất cập này, chúng tôi tìm đến những nét đặc trÆ°ng nhất của ngôn ngữ Ä‘ích.

3.1.2 Đặc trÆ°ng học ngôn ngữ (LC) (xem 5; 6; 2) áp dụng cho tiếng Việt và dạy tiếng Việt nhÆ° má»™t ngoại ngữ chủ trÆ°Æ¡ng rằng:

1. Ngôn ngữ này (tiếng Việt) có những nét rất khác vá»›i những ngôn ngữ khác loại hình (các ngôn ngữ biến hình - tổng hợp tính nhÆ° tiếng Nga; các ngôn ngữ biến hình - phân tích tính nhÆ° tiếng Anh);

2. Ngôn ngữ này (tiếng Việt) cÅ©ng có những nét đặc trÆ°ng, khác vá»›i những ngôn ngữ rất gần và cùng loại hình vá»›i nó (các ngôn ngữ Ä‘Æ¡n lập – phân tích tính nhÆ° tiếng Hán và những ngôn ngữ Đông Nam Á khác nhÆ° tiếng Lào, Thái, KhÆ¡ Me…)

Tổng hợp những nét đặc trÆ°ng nhÆ° vậy ở Việt ngữ trong tiếp cận Ä‘a ngữ luận má»™t cách hệ thống chính là tâm Ä‘iểm của nghiên cứu đặc trÆ°ng học ngôn ngữ.

3.2 Bài này, chúng tôi , trong ná»— lá»±c của mình, sẽ gắng nêu lên những nét đặc trÆ°ng cÆ¡ bản nhất của tiếng Việt ở hầu hết các bình diện của hệ thống - cấu trúc ngôn ngữ và ở hoạt Ä‘á»™ng ngôn ngữ nhÆ° má»™t hệ thống ký mã văn hoá.

                                                                                                        TS Nguyá»…n Văn Chiến